Araz cayi

alt

Araz Kürün ən böyük qoludur. Ermənistan və Azərbaycan ərazisindən axır. Uzunluğu 1072 km, hövzəsinin sahəsi 101,9 min kvadrat km-dir. Başlanğıcını Türkiyədə, Bingildağ silsiləsinin şimal yamacından (2990 m) alır. Axura qolu qovuşandan sonra Araz Bəhramtəpə su qovşağının yaxınlığınadək təqribən 600 km məsafədə Ermənistan və Azərbaycanın Türkiyə və İranla dövlət sərhədini təşkil edir. Sabirabad şəhəri yaxınlığıda Kürlə birləşir. Suyunun çoxluğuna görə Zaqafqaziyada ikinci çaydır.

Araz relyef və axım xususiyyətlərinə görə iki hissəyə ( dağlıq və ovalıq) arılıq.Türkiyə ərazisində Araz tipik dağ çayıdır.Axuryanın mənsəbi ilə Araz su qovşağı arasında ararat düzənliyindən,Sədərək, Şərur, Böyükdüz və Naxçıvan düzlərinin cənubundan axır. Bu hissədən çayın sürəti nisbətən azalır.Burada Araza soldan Sevcur, Razdan, Arpaçay, Naxçıvan və s., sağdan Qarasu, Maku və sağ qollar birləşir.Naxçıvan çayının mənsəbinədək Araz çox yerdə kanyonvarı dərələrlə axır; coşqun və astanalıdır. Bu hissədə Araz soldan Əlincə, Ordubad, Mehri, Oxçu və s., sağdan Qotur ,Qırsı və sol qolları qəbul edir.Həkəri çayının mənsəbindən sonra Araz tədricən düzənliyə və Kür-Araz ovalığına çıxır; yatağı meandr vəzyyəti alır.Həkəri çayının mənsəbindən aşağıda Araza soldan Quruçay, Köndələnçay və s., sağdan Selin, Qarasu və sol qollar birləşir. Arazın Bəhramtəpə su qovşağından mənsəbinədək axdığı hissədə qolu yoxdur.Çayın dağlıq sahədəki fəal eroziya prosesi ovalığda akkumulyasiyai əvəz olunur.Araz qarışıq mənbədən qidalanır.Axımının 44%-ini sular,38%-ini qar suları. 18%-ini yağış suları təşkil edir.Arazın mənsəbi yaxınlığında orta illik su sərfi 279 kub m/san,axım həcmi 8,8 mlrd. kub m-dir. Suyu hidrokarbonatlı-kalsiumludur. Orta minerallaşma azsulu dövrdə 560-880 mq/l,çoxsulu dövrdə isə 260-400mq/l-dir.

Arazın böyük suvarma və hidroenerji əhəmiyyəti var.Suyundan səmərəli istifadə etmək məqsədi ilə çayın üzərindən Bəhramtəpə su qovşağı,Sovet-İran müqaviləsinə əsasən isə Araz su qovşağı və Mil-Muğan sukötürmə qovşağı tikilmişdir.Araz gəmiçiliyə yararsızdır.

Araz aşağı axınında yatağını tarix boyu bir neçə dəfə dəyişmişdir. Son dəfə 1896 ildə Araz daşqın nəticəsində sahil bəndini uçurmuş,suyunun bir hissəsi Muğan düzündən keçərək Xəzər dənizinə axmışdır.Bununla əlaqədər, ərazidə bir neçə göl(Ağçala,Mahmudçala və s.) əmələ gəlmişdir.Sonralar bənd bərpa edilmiş və Arazın suyu əvvəlki yatağına qaytarılmışdır.

Bir çox antik və orta əsr müəllifinin əsərində Araz haqqında məlumat verilmişdir.Qədim yunan və latın mənbələrində Zaqafqaziya, Parsa(Fars) və Orta Asiyada Araz adlı bir çayın adı çəkilir.

reyhan profil fotoğrafı

reyhan

Şərhlər:

  1. Leonel-207 profil fotoğrafı Leonel-207 deyir ki:
    cox sag ol melumatlara gore..demek olar ki bilirdim…redaktede tekrarladim..tewekkurler…
  2. reyhan profil fotoğrafı reyhan deyir ki:

    Sitat: Leonel-207
    olmadi ki!!!


    biz dalawmiriq ki bizim aramizda bele zarafat terzi var narahat olmayin biz dalawmiriq bizim aramizda cay bulaq meselesi demek olar ki 4-ildir gedir

  3. Cristi profil fotoğrafı Cristi deyir ki:

    Sitat: reyhan
    biz dalawmiriq ki bizim aramizda bele zarafat terzi var narahat olmayin biz dalawmiriq bizim aramizda cay bulaq meselesi demek olar ki 4-ildir gedir


    taunt duz deyirsen valla gorek hara qeder gedir. xaxa

  4. admin profil fotoğrafı admin deyir ki:

    MOVZUDAN KENAR REY YAZMAYIN !!! HEM XEBER HEM REYLER SILINECEK HEMDE REY YAZAN INSAN CEZALANDIRILACAQ!!!

  5. reyhan profil fotoğrafı reyhan deyir ki:

    Sitat: Cristi
    duz deyirsen valla gorek hara qeder gedir.


    tamamile raziyam belke bu zarafata son qoyaq sen deyen kimi yeni seyfe acaq

  6. Cristi profil fotoğrafı Cristi deyir ki:

    Sitat: reyhan
    tamamile raziyam belke bu zarafata son qoyaq sen deyen kimi yeni seyfe acaq


    da sensendeeeeeeeeeeeee xaxa

  7. buz_qelb profil fotoğrafı buz_qelb deyir ki:

    melumatlara gore cox tewekkurler.

  8. Avtosh_227 profil fotoğrafı Avtosh_227 deyir ki:
    bu neidr ala.bunlar qirirlar ki,bir birlerini )))) tewekkurler gozel xebere gore.cox sagol canim gozum
  9. reyhan profil fotoğrafı reyhan deyir ki:

    Sitat: Avtosh_227
    bu neidr ala.bunlar qirirlar ki,bir birlerini )))) tewekkurler gozel xebere gore.cox sagol canim gozum


    cox saq ol beyendiyine sevindim. men dedim axi biz dalawmiriq zarafatlawiriq!

  10. NeSKa profil fotoğrafı NeSKa deyir ki:

    Təşəkkьlər Allah razı olsun зox sağol

    Təşəkkьlər Allah razı olsun зox sağol

  11. fanya_ya profil fotoğrafı fanya_ya deyir ki:

    Chox saq ol xabara gora bayaca

  12. Pestimist... profil fotoğrafı Pestimist... deyir ki:

    sagolun gozel xebere gore

  13. Cristi profil fotoğrafı Cristi deyir ki:

    Sitat: reyhan
    hec ozunde bilmirsen ne daniwirsan indi deyirem gelen sefer men bulaq haqqda xeber qoyaram baxarsan!!!!!!!!!!! neyi gormurem ki????//// her halda oz xeberimin reylerini oxumasam dayi onda ne oldu ki!!!!!!!!! sadece bow yere soz curudmek istemedim ona gore cavab yazmadim!!!!!!!!!!!!!!! amma gorurem ki! cavab vermesem el cekmeyeceksen


    paaaaaaaaaaaaaaa. qoy ele mende o haqda qoymuwam xeber. narahat oolmaaaa.

    Sitat: Leonel-207
    Leonel-207


    qaqaw sen bize fikir verme biz evde de eleyik burda da

  14. Leonel-207 profil fotoğrafı Leonel-207 deyir ki:
    Sitat: reyhan
    reyhan


    Sitat: Cristi
    Cristi

    olmadi ki!!!
  15. Cristi profil fotoğrafı Cristi deyir ki:

    ARAZ he?? xaxa Cox sagol xebere gore maraqli idi!!!

  16. BadBoy profil fotoğrafı BadBoy deyir ki:

    Cox sag Ol Melumata Gore

  17. DaRk_AnGeL profil fotoğrafı DaRk_AnGeL deyir ki:

    men bunu bilirdim tewekkurler xebere gore

  18. qeribelik profil fotoğrafı qeribelik deyir ki:

    SAG OL MELUMATA GORE BACI.MARAQLI GELDİ

  19. reyhan profil fotoğrafı reyhan deyir ki:

    beyendiyinize sevindim tekrar biliyin anasidir! butun rey yazanlara minnetdaram. elleriniz var olsun!!!!!!!!!!!! angel

  20. pink_panther profil fotoğrafı pink_panther deyir ki:

    hm maraqli xeber idi cox sagol

  21. Cristi profil fotoğrafı Cristi deyir ki:

    reyhan,
    sen yuxarini oxuuuuuuu happy

  22. reyhan profil fotoğrafı reyhan deyir ki:

    Sitat: Cristi
    reyhan,
    sen yuxarini oxuuuuuuu


    kor deyilem!!!!!!!!! gordum coxxxxxxxxx gulmelidir????????? nede olsa bulaq adi yazmamiwam. cay adirdaaaaaa bawa duwersen ne demek isteyirem bax bu gulmelidir!!!!!!!!!! laugh1

  23. Dj_Robot profil fotoğrafı Dj_Robot deyir ki:

    Cox sagol xeber ucun hami bilmelidi bunu

  24. Cristi profil fotoğrafı Cristi deyir ki:

    Sitat: reyhan
    kor deyilem!!!!!!!!! gordum coxxxxxxxxx gulmelidir????????? nede olsa bulaq adi yazmamiwam. cay adirdaaaaaa bawa duwersen ne demek isteyirem bax bu gulmelidir!!!!!!!!!!

    Korluq sende var.bezi weyleri gormediyin ucun.anlarsin yaaaa….. Neceb soz altda qaldin. maraqlidirrrrrrrrrrrrrr happy

  25. the 13th Warrior profil fotoğrafı the 13th Warrior deyir ki:

    cox sag olun, deyerli melumatlara gore

  26. reyhan profil fotoğrafı reyhan deyir ki:

    Sitat: Cristi
    Korluq sende var.bezi weyleri gormediyin ucun.anlarsin yaaaa….. Neceb soz altda qaldin. maraqlidirrrrrrrrrrrrrr


    hec ozunde bilmirsen ne daniwirsan indi deyirem gelen sefer men bulaq haqqda xeber qoyaram baxarsan!!!!!!!!!!! neyi gormurem ki????//// her halda oz xeberimin reylerini oxumasam dayi onda ne oldu ki!!!!!!!!! sadece bow yere soz curudmek istemedim ona gore cavab yazmadim!!!!!!!!!!!!!!! amma gorurem ki! cavab vermesem el cekmeyeceksen