Şemsi Esedullayev…

350;emsi Esedullayev...

XIX esrin sonu-XX esrin evveli Bakida yashamish milyonchular haqqinda bilmek isteyenlere “Kerosin Krali” adi ile taninan Shemsi Esedullayev haqda melumat vereceyem. Bax: “Baki Milyonchulari” ve “Medalyonlar” foto albomlarina. Shemsi Esedullayev 1840-ci ilde Bakinin Emirhaciyan kendinde anadan olub. Ata-babadan rencber ve arabachi olublar. Suraxanida ekdikleri bugda ve arpa bichininden sonra o vaxtlar demir yolu olmadigina gore oz arabalarinda Tiflise kiraye mal dashiyarlarmish. Suraxanida kerosin emal edildikden sonra o, ekinchiliyi atib neft ishine qurshanir. O, oz bacarigi ile qisa muddetde Kokorevin yaninda ishler mudiri vezifesine qeder yuksele bilir. 15 il muddetinde neft ve duz podratchiligi ile meshgul olan Shemsi xeyli pul toplayib ozunun kerosin zavodunu achir. 1895-ci ilde Suraxanidaki torpaq sahesinden neft chixdiqdan sonra yavash-yavash donub olur Bakinin 11 milyonchusundan biri. Onun da yasham heyati diger Baki milyonchularina benzeyib. Evveli kasibchiliqla kechib, sonradan varlanib, iki arvadli olub, bir sira xeyriyye ishlerinde feal ishtirak edib, neche-neche kasib ushagini oxutdurub ve sair. O da qudasi Musa Nagiyev kimi iki arvadli olub. Ikinci arvadi rus esilli Nikolayeva Mariya Pavlovna adli birisi imish. Mariyanin atasi char ailesine yaxin senator idi. Baki neftinin tukenmez qizili, bir de qohum senatorun komeyi ile bagli qapilar Shemsinin uzue taybatay achilirdi. Esedullayevin ikinci defe evlenmesi ailesini ve esasen boyuk oglu Mirzeni (Musavat hakimiyyeti, ADC dovrunde Ticaret Naziri olub – G.X) ve muselman arvadi Umselmeni hech vaxt dinc qoymurdu, onlar Mariyaya gore Shemsi ile yola getmirdiler. Odur ki, Shemsi Esedullayev 1903-cu ilde Moskvaya kochur ve omrunun sonuna kimi esasen Rusiyada yashayir. O, her il Novruz bayraminda Bakiya gelib Merdekandaki baginda qalirmish. Boyuk oglu ile muselman arvadi ona o qeder nifret edirlermish ki, hetta bir defe ana-bala tele qurub Shemsini muflisleshdirirler, amma bu ishde qudasi Musa Nagiyev ona komek edir, borc pul verib onu “bataqliq”dan chixardir. Bildiyiniz kimi Musa Nagiyevin yegane qizi Umbulbanu Mirze Esedullayevin heyat yoldashi olub, 1905-ci ilde o, vefat etdikden sonra Mirze ikinci defe Osetin esilli biri xanimla evlenir ve ondan bir oglu olur. Sh. Esedullayev, hemchinin Haci Zeynalabdin Tagiyevle de qohum, quda idi. Esedullayevin kichik oglu Eli Tagiyevin qizi Leyla ile alie qurmushdu. Bolsheviklerin olkemize gelishinden sonra bu ailenin demek olar ki, butun uzvleri xarice qachmali olurlar, amma bu agir muhaciret gunlerini Shemsi gormur. O, inqilabdan evvel, 1913-cu ilin 21 aprel tarixinde 72 yashinda Yalta sheherinde vefat edir. Rusiyada yashamasina ve rus arvadi Mariyani chox sevmesine baxmayaraq onun meyidini Bakiya getirib burada defn edirler. Esedullayevlerin inisialini indiki Merdanov qardashlari (Qoqol kuchesi), 9 unvaninda yerleshen uchmertebeli binanin ustunden chekib goturmushem. Yolunuz Qoqol kuchesinden dushse, bu binanin ikinci blokuna girib divarda ve tavandaki resmlere baxmaginiz meslehetdir. Hetta chekinmeden ikinci mertebeye de qalxmagi unutmayin. Duzdur, bu fotolari www.baku.ru saytinda da gore bilersiniz, amma onlara oz gozlerinizle baxsaniz daha yaxshi olar. Elave olaraq qeyd edim ki, Qoqol, 9 unvanindaki binanin ve Shemsi Esedullayevin Merdekandaki bag evinin tam tesviri onun nevesi olmush, 1920-ci ilden sonra Fransaya qachmish ve omrunun sonuna kimi Parisde yashayib yaratmish Banin (Umbulbanu – G.X.) xanimin yazdigi “Qafqaz Gunleri” kitabinda oz eksini tapib. Kitab chox maraqli ve eyni zamanda ehemiyyetlidir. Bu Shemsi Esedullayevin ailesi ve umumiyyetle Esedullayevler nesli haqda genish melumat almaq uchun bir vasitedir. Kitabin rus diline olan tercumesini internetden de tapib oxuya bilersiniz. Kitab bele adlanir “Kafkazskie Dni”. Sonda bir melumati da nezerinize chatdirmaq isterdim. Shemsi Esedullayevin Merdekandaki bagi diller ezberi imish ve sadece muqayise uchun onu deye bilerem ki, 5 il erzinde (1897-1901) saldirdigi bu bagin sahesi 15 hektar olub. O vaxtki Baki belediyye idaresi ise 90 il erzinde sheherde cemi 11 hektarliq yashilliq sahesi sala bilmishdi…



SuZaN

Şərhlər:

  1. memi_ dedi ki:

    men axira qeder oxudum,son vaxtlar bele meqalelere maragim cox artib,eziyyete gore tewekkur

  2. Pestimist... dedi ki:

    MINNETDARAM TESEKKURLER. EMEYE GORE 1 DAHA TESEKKURLER…

  3. NeSKa dedi ki:
    Təşəkkьrlər Allah razı olsun Maraqlı idi зox sağol!
  4. SuZaN dedi ki:

    EMO PELENG,soyuxdu… marojna yeme… bozaxin ufu olar…

  5. EMO PELENG dedi ki:

    suzan qadan alim movzudan kenar serh yazma… icecream … ve melumata gore cox sag ol

  6. Melekcik dedi ki:

    tewekkur edirem maraqli melumata gore

  7. qan-donor dedi ki:

    baci tesekkur halaldi sena cox xowuma geldi menim adamimsan

  8. SuZaN dedi ki:

    Sitat: Angelocka
    Haci Zeynalabdin Tagiyevide numune gostermek olar..


    Hee.. Canim… Ele Indi Onun Haqda Xeber Yerlesdirdim… InsaAllah Beyenersiz…
    Sizlerde Bir Daha Tskr…

  9. Angelocka dedi ki:
    opucukSuZaN, opucuk
    Coxx sagol ezizim bele gozel maraqli faydali melumat ucun minnetdaram canim..Elin qolun var olsun..Bele bir milyonculardan hemde Haci Zeynalabdin Tagiyevide numune gostermek olar..
  10. SuZaN dedi ki:

    girl_from baki,
    Leonel-207,
    Buyurun… Size De Tskr….

  11. Leonel-207 dedi ki:

    COX SAG OL.BU BAREDE GENIS MELUMAT VERDIYIN UCUN.

  12. girl_from baki dedi ki:

    mende oxudum cox sagolun

  13. SuZaN dedi ki:

    memi_,
    BadBoy,
    Oxuyub Serh Yazdiginiz Ucun Tskr…

  14. BadBoy dedi ki:

    Cox sag Olun Minnetdaram Maragli idi!!!