HACI HACIAGA DADASHOV

HACI HACIAGA DADASHOV

XIX esrin sonu XX esrin evveli Bakida yashamish taninmish milyonchulardan biri de Haci Haciaga Dadashov olmushdur.

Evvela, bu defe sohbet achacagim adam Bakida demek olar ki, yegane milyonchu olub ki, neft ishi ile meshgul olmurmush. O, tacir idi. Butun meylini ancaq mulk tikdirmeye ve deniz ticareti ile meshgul olmaq uchun gemiler insha etdirmeye hesr etmishdi. Onun sheherde choxlu mehmanxanasi, karvansarasi, sernishin ve yuk dashiyan gemileri var idi. Dadashovlar ailesinin Bakida onlarla binalari, gelir evleri olub. Bunlardan biri 28 may kuchesinde yerleshen 23 sayli orta mektebin binasi, digeri A.Aliyev, 4 unvaninda yerleshen bina, S.Vurgun kuchesinde yerleshen Diaspora Ishi uzre Dovlet Komitesinin binasi, Z.Aliyeva kuchesinde yerleshen Dovlet Serhed Xidmetinin binasi ve sairlarini misal gostermek olar. Neftchiler prospekti, 81 unvaninda yerleshen bina ise (Hekimler Evi kimi taninirdi – G.X.) indi movcud deyil, onu bir neche il bundan evvel sokduler…



Haci Haciaga Dadashov 1828-ci ilde Icheri sheherde anadan olmushdur. O, uzun muddet Baki Dumasinin qlasnisi olmushdur. O, hemchinin Rusiya imperiyasinin I gildiyali taciri olub, bu adi 1876-ci ilde ilk defe Bakidan o alib. Zeynalabdin Tagiyev ondan 6 il sonra, 1882-ci ilde bu ada layiq gorule bimishdi. Yeri gelmishken, qeyd edim ki, Haci Haciaga Dadashov Tagiyevle berk dost imishler. Tagiyevin hayata kechirdiyi xeyriyye ishlerinde yaxindan ishtirak eden Dadashov Bakiya Shollar su kemerinin chekilishine de mueyyen qeder pul ayiribmish. Bakida muselmanlarin savadlanmasi istiqametinde yaradilmish xeyriyye cemiyyetinin 5 fexri uzvden biri de Haci Haciaga Dadashovun ailesi idi. Yeri gelmishken qeyd etmek lazimdir ki, Dadashovlar Qori seminariyasinin da himayedarlarindan biri olublar. Hacinin kichik oglu Aliabbas bu ishle meshgul imish. O, seminariyani himaye eden illerde orada Uzeyir Hacibeyov, Muslum Maqomayev, Celil Memmedquluzade kimi zeka sahibleri savad alirlarmish.



Qati dindar olmush Haci Haciaga Dadashov, hemchinin Azerbaycanda ilk defe qocalar ve yetimler evi tikdiren milyonchu idi. Hadise bele bash verir. Bir defe ushaqlari terefinden evinden kucheye atilmish qoca bir kishi gelib Hacidan siginacaq isteyir. Bu hadiseden berk kederlenen ve tesirlenen Haci chox kechmir ki, Bilgehdeki mulkunu qocalar evine chevirir. Lenkeranda ise yetim ushaqlar uchun korpeler evi tikdirir. Onin ailesi, hemchinin Bakida mescid tikintisinde ve temirinde de bashlica rol oynayiblar. Meselen, Haci Haciaga Dadashovun boyuk oglu Yusif Aga Buxara emirinin Sankt Peterburqda tikdirdiyi mescidin nefine 20 min rubl iane etdiyine gore (bunun 10 min rubluna 40 chiraqli chilchiraq, 10 min rubluna ise mecsid uchun xalcha alinir) ona Birinci dereceli “ULDUZ” nishani verirler. Hacinin ikinci oglu Aliabbas Dadashov ise icheri sheherdeki Qedim Cume mescidinin yerinde tezesini tikdirir ve olende onu hemin mescidin qapisi yaninda defn edirler. Indi bu mescid Xalcha muzeyidir.



Haci ozu xesis adam olsa da boyuk oglu Aga Yusif chox bedxerc adam imish. Bax: “Baki Milyonchulari” foto albomuna. Gununun choxunu qumarda ve eysh-ishretde kechirermish. Atasindan qalma mulkleri bir gecenin ichinde qumarda uduza bilermish. Onun shexsi cangudenleri varmish, Dagli Abbas ve Malbash Yusif. Amma deyilenlere gore Aga Yusif chox eliachiq adam imish. Her heftenin cume gunleri kasiblara pul paylatdirarmish, amma bunu ele edermish ki, hech kim gormesin. Bir defe ise eshidende ki, kasib bir kishi pulu olmadigina gore ogluna toy ede bilmir, cibinden evlerinin birinin acharini chixardib ona verir ki, gedib oglu uchun toy chaldirsin. Hundurboy ve yarashiqli kishi olmush bu miyonchu Char terefinden Mulki mushavir titulu ve gozel kishi kimi xususi ordenle teltif olunubmush. Yeri gelmishken, Aga Yusif Dadashov Romanovlar sulalesinin 300 illiyi ile elaqedar Chari tebrik etmek uchun Azerbaycandan Peterburqa getmish yegane milyonchu olub. Aga Yusifin taleyi acinacaqli qurtarir. O, 1918-ci ilde ermeni dashnaklari terefinden mehv edilir. Hemin vaxtlar Aga Yusif Bakiya gizli silah getirenlerden biri imish. 1918-ci ilin 26 mart tarixinde Stepan Lalayan bundan xeber tutur ve emr edir ki, bandanin bashchisi Aga Yusifi aradan gotursunler. Ermeniler Aga Yusifi oldurub dograyirlar, eynindeki bahali mundirini ise medallari ile birge ogurlayib aparirlar. Odur ki, onun qebri yoxdur…



Hacinin kichik oglu Aliabbas Dadashov ise Bayildaki tersanenin sahibi idi. Bax: “Baki Milyonchulari” foto albomuna. Maraqli burasidir ki, o, Isvech Krali Qustav terefinden I dereceli Ordenle – Vaza ile teltif olunubmush. Bu o demek idi ki, o, Isvech Krali Qustavin serkerdesi olub. Aliabbas Dadashov yegane Azerbaycanli olub ki, bu ordene layiq gorulub. Bir neche il bundan evvel Nobeller neslinden olan Nobel fondunun bashchisi Maykl Nobel bu hadiseni Bakida e****dikde hech cur inan bilmir, sonradan ona hemin Ordenin senedini gosterdikde inanmali olur. Maykl teecublenir ki, nece olub ki, bele bir yuksek mukafata Nobellerden hech kim layiq gorulmeyib, amma Azerbaycanli muselman olan Aliabbas Dadashov bu mukafati ala bilib…



Dadashovlar haqda M. Suleymanovun “E****diklerim, Oxuduqlarim, Gorduklerim” kitabinda maraqli ehvalatlar yazilib. Deyilene gore, Haci pulunu saga-sola sepmez, bir kibritinin de qedrini bilermish. Bir defe Haci evine teze qulluqchu goturur. Qaranliq dushende quluqchuya deyirler ki, chiraqlari yandirsin. O da penceredeki chiraqlarin shushesini bir-bir chixardir, kibriti alishdirib yandirir. Bunu goren Haci berk aciqlanir ve quluqchuya deyir ki, sen ne edirsen? “Dayan! Evvelce chiraqlarin shushesini chixar, duz yan-yana. Sonra ise bir kibritle bir neche chiragi yandir. Bundan sonra bir parcha kagiz goturub onu alishdir ve belelikle yerde qalan chiraqlari da yandir. Indi shusheleri yerine tax ve her gun bele edersen. Yoxsa her chiraga bir kibrit chopu yandirsan meni musflis edersen ki…”



Bir de deyirler ki, Hacinin qeribe xasiyyeti varmish. Xoshu gelmeyen adam ona salam verende “Xudahafiz” deye uzaqlasharmish.



Haci Haciaga Dadashov barede diger bir hadiseni de nezerinize chatdirmaq isterdim. Bir defe Bakidaki “Metropol” mehmanxanasini (indiki Nizami adina Edebiyyat Muzeyi) Tiflisede herraca qoyurlar. Haci Haciaga gedir ora. Bedxahlar onu ele salib sorushurlar ki, Haci, burda ne gezirsen? Sen yumshaq rezin charxli faytona bir abbasi verib minmirsen ki, bahadir, uch shahilig demir tekerli, kohne faytonda gedirsen. Herracda elli-altmish min manat sohbeti olacag. “Tamashaya gelmishem” deyir. Herracda mehmanxanaya elli min manat qiymet elan edilir ve yavash-yavash qalxir altmish min manata: Haci Haciaga qishqirir: “Yetmish min!” Ehtiraslar yeniden coshur. Qiymet qalxir doxsan min manata. Ikinci zeng chalinanda Haci Haciaga qishqirir: “Doxsan doqquz min manat!” Chaxnashma dushur. Sonda, Haci mehmanxanani 99 000 manata alir. Kuchede bedxahlar sorushur ki: “Haci, bu qeder pul hardan?” cavab verir ki: “Faytonlara vermediyim shahilardan!” Bashqasi xeber alir: “Haci, bes niye yuz min manat demedin!” Haci cavab verir: “Axi min manatla besh min defe faytonda getmek olar”.

SuZaN

Şərhlər:

  1. BLACK STAR dedi ki:

    SuZaN

    cox saol eziz dostikim…..maraqlidi..)))
  2. GLINKA dedi ki:

    deyerli melumatlara esl xeber demek olar
    yeni buna

  3. Leonel-207 dedi ki:

    ELLERIN AGRIMASIN DOSTIKKK.BUNU DA KOPYALADIM.BELE MELUMATLARI YIGIRAM

  4. Melekcik dedi ki:

    cox sag ol maraqli xebere gore bacim

  5. L_U_N_A_T_I_K dedi ki:

    Bu insan barede melumatim yox idi oxudum cox maraqli idi en esasidaki genish yazilmishdi 🙂 xebere gore cox sagolun

  6. BadBoy dedi ki:

    Baciwkam cox sag Ol!!

  7. SuZaN dedi ki:

    oxuyub rey bildiren har kese tskr… flower